Ανήκει στα έθιμα που αναβιώνουν  κυρίως με το τέλος του Δωδεκαημέρου, τα Φώτα και μιλούν για την ευετηρία της νέας χρονιά. Περιέχει μέσα του τη διονυσιακή λατρεία, παγανιστικά στοιχεία και πολλά άλλα από το πέρασμα των αιώνων μέχρι και σήμερα.

Στο Μοναστηράκι οι μεταμφιέσεις γίνονται ανήμερα των Θεοφανείων, με την εμφάνιση των Αράπηδων. Υπάρχουν ακόμη ομάδες ανδρών, από τους οποίους άλλοι είναι ντυμένοι τσολιάδες, και άλλοι φορούν την τοπική γυναικεία φορεσιά, τα Κορίτσια ή Γκιλίγκες, όπως λέγονται. Οι κύριοι πρωταγωνιστές του δρωμένου, οι Αράπηδες (Καρναβάλια), έχουν τα πρόσωπα τους πασαλειμμένα με καρβουνόσκονη ή σκεπασμένα με μαύρο πανί, και είναι ντυμένοι με μακριές υφαντές κάπες και ψηλές κουκούλες στο κεφάλι από δέρμα κατσίκας, που σκεπάζουν και το πρόσωπο, με ανοιγμένες τρύπες για τα μάτια και για το στόμα. Στη μέση τους έχουν κρεμασμένα κουδούνια και κρατούν με το ένα χέρι ξύλινη σπάθα και με το άλλο ένα σακουλάκι στάχτη. Η ομάδα, η Τσέτα όπως λέγεται, έχει επίσης και δύο έμπιστα πρόσωπα, που αυτά δεν είναι μεταμφιεσμένα, τους λεγάμενους Τσεταμπάσηδες και γυρίζει από το πρωί της ημέρας όλο το χωριό, χορεύει μπροστά σε κάθε σπίτι και εύχεται καλή υγεία και πλούσια σοδειά. Ο χορός συνοδεύεται από λύρα και νταερέ (ντέφι). 

Το απόγευμα συγκεντρώνονται όλοι στην πλατεία του χωριού και ακολουθεί τρανός χορός. Η συμμετοχή στον Τρανό Κυκλικό Χορό της κεντρικής «πλατέας», ενισχύει και εδραιώνει στους τελεστές και τους εμψυχωτές την αυτοπεποίθηση και τη στάση ζωής τους ώστε να συνεχίζουν αενάως την προσπάθειά τους για να υπηρετούν τη συγκεκριμένη αρχέγονη τελετουργία, με όλους τους συμβολισμούς της, που στοχεύει στην Ευετηρία, δηλαδή την Καλοχρονιά και τη γονιμότητα

Το μουσικοχορευτικό δρώμενο συνεχίζει να λειτουργεί αναλλοίωτο και αυθεντικό, ενδυναμώνοντας έτσι την πίστη, ότι στο Μοναστηράκι διασώζουν αρχαιότατη παράδοση, που μεταφέρεται, μεταβιβάζεται και μεταδίδεται βιωματικά και αυθεντικά στους νεότερους.